وبلاگ vdash

اخبار و مقالات مربوط به vdash، نرم افزار آنالیز اطلاعات و ساخت داشبورد مدیریتی

مصورسازی اطلاعات کسب و کار – بخش اول: آنالیز فروش

مقدمه:

در این سری از مقالات تلاش می کنم تا راه و روش هایی را که می توان با کمک مصورسازی و آنالیز اطلاعات، و داشبوردهای مدیریتی کسب و کار رو بهتر مدیریت کرد به اشتراک بگذارم. برای این کار از داده ها و مثال های ساده ای استفاده کرده و سعی می کنم بیشتر روی نحوه مصورسازی اطلاعات تمرکز داشته باشم.

هرگونه اظهار نظر سازنده شما مورد تشکر و قدردانی قرار خواهد گرفت.

درباره ابزار:

من برای همه مثال ها از ابزار مصورسازی اطلاعات vdash استفاده می کنم. در صورت تمایل شما می توانید از طریق آدرس http://online.vdash.ir به صورت رایگان ثبت نام کنید و همه مثال ها را خودتان امتحان کنید. یا اینکه از هر ابزاری که مورد پسندتان است استفاده کنید.

درباره داده ها:

داده هایی که از آنها در مثال ها استفاده می شود، مربوط به یک کارخانه فرضی به نام AdventureWorks است که دوچرخه و لوازم جانبی آن را تولید و به 6 کشور دنیا به صورت اینترنتی و از طریق نمایندگی می فروشد. داده های فرضی ما همه انگلیسی بوده و ما بیشتر آن را ترجمه کردیم. در این مقاله از داده های فروش اینترنتی در همه مثال ها استفاده می کنیم و بقیه داده ها را در مقاله های بعدی. ریز داده های ما به شکل جدول زیر است:

adventure-works-vdash-1

البته جزئیات داده ها در هر ستون کمی پیچیده تر است. مثلا اطلاعات مربوط به مشتری یا محصول به مراتب کامل تر از نام آن است. یا موقعیت جغرافیایی شامل نام کشور و شهر و ... می شود. در سایر مثال ها از این خصوصیات برای آنالیز بهتر داده ها استفاده می کنیم.

مرحله اول: مشاهده روند فروش با کمک سری های زمانی

در اولین مثال ببینیم چگونه می توانیم با کمک سری های زمانی روند فروش محصولات خود را آنالیز کنیم. برای این کار از منوی چارت نمودار خطی را انتخاب کرده و داده های فروش اینترنتی را کلیک می کنم.

adventure-works-vdash-3

adventure-works-vdash-5

adventure-works-vdash-7

همانطور که مشاهده می کنید، سال 1386 سال پر فروشی برای ما بوده است. همچنین روند فروش ما تا سال 1386 با شیب خوبی رو به افزایش بوده ولی در سال 1387 افت شدیدی داشته و حتی از سال 1385 هم کمتر شده است. حال کمی ریزتر می شویم تا شاید دید بهتری نسبت به این افت شدید پیدا کنیم.

نمودار را فیلتر کرده تا فقط داده های سال 1386 و 1387 را نمایش دهد.

adventure-works-vdash-9

با تنظیم کردن نمودار، روند را به جای سالیانه، به صورت ماهیانه مشاهده می کنیم.

adventure-works-vdash-11

در نگاه اول متوجه می شویم که علت اصلی اختلاف فروش در سال 1387 و 1386 قطع فروش در مرداد ماه بوده است. یعنی در سال 1387 فقط 5 ماه فروش داشته ایم و مقایسه آن با 12 ماه فروش سال 1386 اشتباه است. علاوه بر آن در ماه های تیر و مرداد نیز افت قابل توجهی در میزان فروش مشاهده می کنیم. برای اینکه دقیق تر ببینیم، روی نقطه مربوط به تیر 1387 دوبار کلیک می کنیم تا به عمق داده های آن نفوذ کنیم.

adventure-works-vdash-13

اکنون دید واضح تری داریم. چون می دانیم که در تیر ماه 1387 فقط 10 روز فروش کرده ایم و بقیه روزها مبالغ ناچیزی فروخته ایم. برای مشاهده جزئیات بیشتر می توانید روی هر کدام از نقاط کلیک کنید تا ریز فروش آن روز را نمایش دهد.

adventure-works-vdash-15

حال باز می گردیم تا مقایسه اشتباه خود را اصلاح کنیم. این بار فقط 5 ماهه اول را در سال های مختلف با هم مقایسه می کنیم. برای این کار می توانیم از نمودار خطی یا میله ای استفاده نماییم. من هر دوی آنها را کنار هم قرار می دهم.

adventure-works-vdash-17

اکنون با داستان متفاوتی روبرو هستیم. نه تنها سال 1387 افت فروش نداشتیم، بلکه در مقایسه با نقطه مشابه در سال های گذشته رشد خیلی خوبی هم داشته ایم. همچنین سال 1386 که گل سرسبد فروش سالانه ما بود، در 5 ماهه اول، با سال قبل از خود تفاوت چشمگیری ندارد. این مساله احتمالا به دلیل الگوی فروش فصلی می باشد. یعنی احتمالا در ماه های آخر سال فروش بالاتر از ماه های ابتدای سال است. برای اینکه از این مساله مطمئن شویم، دو سال 1385 و 1386 را که 12 ماه فروش کامل داشته ایم با هم مقایسه می کنیم.

adventure-works-vdash-19

مقایسه سال های 1385 و 1386 به ما نشان می دهد که چرا فروش 5 ماهه اول سال در آنها تقریبا برابر بوده است. ولی از شهریور ماه به بعد، فروش در سال 1386 با رشد خوب و در سال 1385 با افت ملایمی روبرو بوده است. و این اختلاف علت اصلی قله بودن سال 1386 در نمودار اول است.

با این تفاسیر، چگونه می توان روند فروش را در طول چهار سال گذشته ارزیابی کرد؟ پاسخ ساده است. بهترین پاسخ به این سوال نمایش روند به صورت ماهانه یا فصلی در طول 4 سال گذشته است با فعال کردن گزینه روند نمودار، به وضوح رشد صعودی فروش را مشاهده خواهیم کرد. ولی هنوز افت شدید فروش در تابستان 1387 نیاز به تحقیق و عارضه یابی دارد.

adventure-works-vdash-21

نتایج آنالیز روند فروش:

  1. فروش محصولات تا اواسط سال 1385 با چالش هایی روبرو بوده و فراز نشیب داشته است
  2. از پاییز 1385 تا پایان بهار 1387 روند رو به رشد پایدار و با شیب خیلی خوب بوده است
  3. به دلایل قابل بررسی ای، فروش در تابستان 1387 به شدت افت کرده و متوقف شده است. این امر ممکن است به خاطر داده های نادرست نیز باشد.
  4. فروش سالانه ما از الگوی فروش فصلی پیروی نمی کند. بلکه به صورت پایدار با رشد مواجه بوده است.
  5. روند کلی فروش خوب و رو به رشد است و در صورت حل مشکل تابستان 1387، پیش بینی می شود این رشد ادامه یابد.

راهنمای استفاده و تنظیمات سرویس داده vdash

این راهنما مناسب کسانی است که از اشتراک سازمانی vdash online استفاده می کنند و می خواهند نرم افزار را به پایگاه داده خود متصل نمایند.

پیش نیاز ها:

  • ویندوز 7، 8، 10 یا سرور 2008 به بالا که در شبکه داخلی موجود و به پایگاه داده مورد نظر شما دسترسی دارد.
  • نصب نرم افزار سرویس داده vdash بر روی سیستم مورد نظر.
  • دسترسی sysadmin به SQL Server (برای کسانی که قبلا SQL Server) را نصب کرده اند.

تنظیمات اصلی:

  1. نرم افزار vdash Configuration Manager

    این نرم افزار وظیفه مدیریت و تنظیمات مربوط به سرویس داده vdash را به عهده دارد. نرم افزار را می توانید از منوی استارت با تایپ کردن vdash فراخوانی کنید.

    vdash Configuration Manager
  2. وضعیت سرویس را چک کنید. سرویس باید در وضعیت Running باشد. اگر غیر از این است، از دکمه Start استفاده کنید تا سرویس فعال شود.

    Running vdash Configuration Manager
  3. روی دکمه Test Service کلیک کنید. در صورتی که پیام زیر را مشاهده کردید،تنظیمات همگی درست بوده و نیازی به تغییر ندارد.

    Testing vdash Configuration Manager
  4. روی لینک آدرس سرویس کلیک کنید تا آدرس در حافظه ویندوز (Clipboard) قرار بگیرد.

    Copy vdash Local Service URL
  5. وارد پورتال vdash online شوید، با نام کاربری و رمز عبور خود وارد شوید و در تنظیمات اشتراک، آدرس کپی شده را درج (Paste) کنید.

    Paste vdash Local Service URL

نکات و خطاهای ممکن:

  • آدرس پایگاه داده ای که در قسمت پایین فرم مشاهده می شود، مربوط به پایگاه داده ایست که vdash از آن استفاده می کند و ممکن است با آدرس سرور داده های شما متفاوت باشد.
  • اگر می خواهید سرویس را به SQL Server موجود در شبکه متصل نمایید، آدرس سرور و تنظیمات دسترسی را تغییر داده و Test Connection را کلیک کنید. در صورت موفق بود اتصال، تنظیمات را ذخیره کرده، سرویس را Restart کنید تا تنظیمات جدید را بخواند. سپس سرویس را تست کنید تا مطمئن شوید تنظیمات درست است.
  • اگر هنگام تست سرویس با خطای عدم دسترسی مواجه شدید

    Login failed for user ‘NT AUTHORITY\SYSTEM’

    می بایست در تنظیمات دسترسی SQL Server نقش dbcreator را به کاربر ‘NT AUTHORITY\SYSTEM’ بدهید.

  • اگر خطای دسترسی به نام کامپیوتر شما بود

    Login failed for user ‘Domain\ComputerName$’

    در این حالت شما می خواهید به سروری متصل شوید که تحت Domain نصب شده و شما از راه دور به آن متصل شده اید. در اینجا نیز کافی است نقش dbcreator را به کاربر ذکر شده در متن خطا تخصیص دهید و مجددا امتحان کنید.

  • اگر پیغام خطا عدم اتصال به سرور بود

    A network-related or instance-spcific error occurred while stablishing a connection to SQL Server

    یکی از این سه حالت رخ داده است:

    1. آدرس سرور را اشتباه نوشته اید
    2. سرور به دلایل شبکه ای یا فایروال از دسترس کامپیوتر شما خارج است (برای آدرس های شبکه ای)
    3. سرویس MSSQLSERVER غیر فعال است
  • دقت کنید که پس از انجام هر تغییری در تنظیمات اتصال یا پورت، حتما باید تنظیمات را ذخیره کرده و سرویس را Restart کنید و مجددا تست کنید.

با توجه به نوع کسب و کار خود، ابزار مصورسازی اطلاعات مناسب را انتخاب نمایید

وقتی اطلاعاتی را به دیگران ارائه می دهیم، باید دقت کنیم که این اطلاعات در بیشترین تاثبر را در ذهن مخاطب داشته باشد. چه نوع مصورسازی اطلاعات بهتر از بقیه عمل می کند؟ داشبورد مدیریتی؟ گزارش ثابت (Static)؟ یا یک محیط تعاملی؟ در این مطلب به توضیح انواع مصورسازی اطلاعات پرداخته تا ببینیم با توجه به نوع کسب و کارتان، کدامیک بهترین انتخاب خواهد بود.
با توجه به نوع کسب و کار خود، ابزار مصورسازی اطلاعات مناسب را انتخاب نمایید
انتخاب نوع پلتفرم و ابزاری که شما را به اهدافتان می رساند

تجربه نشان می دهد هدف از مصور سازی اطلاعات یکی از موارد زیر است:

  • جستجو (Lookup) برای پیدا کردن آیتم های خاص در مواقع نیاز
  • روایتی (Narrative) برای برقراری ارتباط بین وقایع خاص درون اطلاعات نمایش داده شده یا ارائه آن به شخص دیگر
  • نظارت (Monitoring) برای نظارت دقیق و سریع بر اتفاقات
  • آنالیز داده ها به صورت علمی (Guided Data Analysis) برای آنالیز داده های خاص با استفاده از الگوریتم ها و ابزارهای ایجاد شده برای آن منظور (ماننده آنالیز های بانکی یا پزشکی)
  • آنالیز داده اکتشافی (Exploratory Data Analysis) برای کنکاش و آنالیز داده ها با هدف پیدا کردن و فهمیدن اطلاعات مفید از میان داده ها. معمولا این کار برای پاسخ به سوالات از پیش تعیین شده استفاده نمی شود.
  • آنالیز پیشگویانه (Predictive Analysis) برای پیش بینی آینده با توجه به شرایط مشخص

اولین قدم تعیین هدف شما از مصور سازی اطلاعات است. از ابزار خود چه انتظاری دارید؟ آیا می خواهید اطلاعاتی را مانیتور کنید؟ آیا می خواهید آینده را پیش بینی کنید؟ پس از اینکه هدف خود را مشخص کردید، نوبت به انتخاب پلتفرم مصورسازی می رسد. پلتفرم یا سکوی مصور سازی یعنی صرفه نظر از اینکه از چه ابزاری و از خدمات چه شرکتی استفاده می کنید، می بایست شما را به هدفتان برساند. انواع پلتفرم ها با توجه به هدف مصور سازی به شرح ذیل است:

  • گزارش جزئی (Lookup Report) برای جستجو
  • گزارش توضیحی (Explanatory Report) برای روایت
  • داده نمایی (Infographic) برای روایت
  • ارائه های زنده (Live Presentation) برای روایت
  • داشبورد مدیریتی (Dashboard) برای نظارت کردن
  • نرم افزارهای تحلیلی (Analytical Applications) برای آنالیز علمی داده ها
  • ابزار آنالیز اکتشافی اطلاعات (EDA Tool) برای آنالیز اکتشافی داده ها
  • مدل های پیشگویانه (Predictive Models) برای آنالیزهای پیشگویانه

هر کدام از پلتفرم های فوق دارای کاربردها و خصوصیات خاص خود هستند. برای مثال ابزار آنالیز اطلاعات مانند vdash به شما کمک می کند که در بین حجم عظیم داده های موجود در سازمان به کنکاش پرداخته و نکات جالب توجه و عمیقی را کشف کنید. بدون اینکه از قبل بدانید در اطلاعات شما چه خبر است.

از طرفی برخی از ابزارها دارای چند کاربرد بوده و برای رسیدن به چند هدف طراحی شده اند. برای مثال هم می توان در آن آنالیز اطلاعات انجام داد، هم داشبورد ایجاد کرد و هم جزئیات خاصی در داده ها را جستجو کرد. vdash یکی از معدود ابزارهایی است که دارای هر سه قابلیت به طور همزمان می باشد.

اما اگر هدف شما پیش بینی آینده یا تحلیل علمی داده هاست، احتمالا سایر ابزارهای موجود به شما کمک می کند.

هر یک از پلتفرم های نام برده شده، 6 خصوصیت مهم دارند که عملکرد آنها را متمایز می کند:

میزان تعامل کاربر با داده ها – تعدد استفاده از گزارش – سرعت به روز رسانی داده ها – ضرورت اقدام کاربر بر اساس اطلاعات گزارش – میزان تسلط مورد نیاز کاربر برای آنالیز اطلاعات – واسط نمایش گزارش (کاغذ، پروژکتور، دسکتاپ، تبلت یا تلفن همراه)

هر نوع گزارش و هر پلتفرم عملکرد متفاوتی در این 6 خصوصیت دارند که شخصیت آن را شکل می دهد.

در حالت ساده با پاسخ به چند سوال می توانید پلتفرم و ابزار مورد نیاز خود را انتخاب نمایید:

آیا در یک سازمان یا نهاد علمی، آزمایشگاهی یا مالی کلان (مانند ستاد مرکزی بانک ها) هستید و نیاز به تحلیل هوشمند و پیچیده داده های خود دارید؟ اگر پاسخ مثبت است می بایست از نرم افزارهای آنالیز علمی داده ها (Analytical Applications) استفاده نمایید. معمولا این ابزارها سفارشی بوده و برای سازمان شما یا کسب کار مشابه شما به طور خاص تولید شده اند.

آیا در بخش آمار و اطلاعات سازمان هستید یا مرتبا ارائه ها و گزارش های متعدد برای مدیران یا شرکت در جلسات ایجاد می کنید و این گزارش ها دقیق، جزئی و دارای فرمت های متنوعی هستند؟ در این حالت باید از نرم افزارهای ساخت گزارش (گزارش ساز یا آفیس) استفاده نمایید.

اگر اطلاعاتی دارید که مایلید مرتبا آن را رصد کنید و تغییرات آن را به سرعت متجه شوید و می خواهید نقاط حساس را برایتان برجسته کند می بایست از داشبوردهای مدیریتی استفاده نمایید. داشبوردهای مدیریتی نقش منحصر به فردی در نمایش نظارتی اطلاعات برای مدیران ایفا می کنند و هیچ ابزار یا پلتفرم دیگری نمی تواند به خوبی داشبورد این کار را انجام دهد.

اما اگر به تجزیه و تحلیل و کنکاش در اطلاعات خود نیاز دارید (یا علاقه مندید) و می خواهید بدانید در داده های شما چه اتفاقی رخ می دهد، یا نقاط مخفی درون اطلاعات را کشف کنید، با داده ها بازی کنید تا به نگرش های جدیدی در کسب و کار خود دست پیدا کنید، یک ابزار آنالیز اطلاعات اکتشافی (EDA) بهترین گزینه برای شماست.

جمع بندی

معمولا در کسب و کارهای متوسط و بزرگ (تولیدی، تجاری یا خدماتی) در سطوح مختلف سازمان، ترکیبی از این پلتفرم ها مورد نیاز است. صرفه نظر از نیاز های تخصصی و تحلیل های علمی، حالت ایده آل برای مدیریت داشتن داشبوردهای حرفه ای با طراحی استاندارد، دقیق و زیباست که پس زمینه آنالیز اکتشافی اطلاعات را نیز داشته باشد. یعنی مدیر به محض مشاهده نقاط برجسته شده (Highlighted Points) قبل از اینکه تصمیمی بگیرد، بتواند علت و جزئیات آن نقاط کلیدی را آنالیز کند. و این کار باید به سادگی هر چه بیشتر در نرم افزار انجام شود.

منابع و مراجع:

پلتفرم های نمایش اطلاعات نوشته استفان فیو

6 خصوصیت کلیدی یک داشبورد مدیریتی خوب

6 خصوصیت کلیدی یک داشبورد مدیریتی خوب
منبع تصویر: Stephen Few

داشبورد نمایش تصویری اطلاعات است

اطلاعاتی که در داشبورد هستند به صورت بصری ارائه می شوند و معمولا ترکیبی از متن و گرافیک هستند. ولی بیشتر آن را گرافیک (مجموعه ای از انواع گراف ها و نقشه ها) تشکیل می دهد. داشبوردها دارای غنای گرافیکی بالایی هستند. نه به خاطر اینکه گرافیک زیبا و سرگرم کننده است. بلکه ارائه گرافیکی اطلاعات اگر درست انجام شده باشد، می تواند بسیار موثرتر و جامع تر از متن تنها با مخاطب ارتباط برقرار کند. چطور می توانیم به بهترین نحو اطلاعات را ارائه کنیم تا چشم مخاطب به سرعت و مغز او به راحتی و به دقت مهمترین اطلاعات داشبورد را جذب کند؟

داشبورد باید اطلاعاتی را نمایش دهد که برای رسیدن به اهداف مشخص مورد نیاز است

حتی برای رسیدن به یک هدف، نیازمند دسترسی به اطلاعاتی هستیم که شاید مستقیما با هم در ارتباط نباشند و معمولا از منابع مختلف جمع آوری شده اند. این اطلاعات لزوما یک داده خاص نیست. ممکن است انواع اطلاعاتی باشد که یک نفر برای انجام کار خود یا رسیدن به آن هدف مشخص نیاز دارد. همچنین الزاما اطلاعاتی نیست که برای مدیران ارشد سازمان باشد. بلکه می تواند برای هرکسی در سازمان که هدفی را دنبال می کند مورد نیاز وافع شود. اطلاعات می تواند (که البته در اکثر موارد همینطور است) مجموعه ای از شاخص های کلیدی عملکرد باشد. ولی ممکن است در مواردی اطلاعات صرفا وقایعی باشد که برای انجام کار مخاطب مورد نیاز است.

داشبورد باید در یک صفحه کامپیوتر جای بگیرد

همه اطلاعات باید در یک صفحه جا بگیرند، کاملا جلوی چشم بیننده؛ تا بتواند تمام آن را همزمان مشاهده کند. اگر قرار باشد بیننده صفحه را حرکت دهد ( Scroll کند) تا همه اطلاعات را ببیند، پس ما داشبورد نداریم. اگر مخاطب مجبور است بین صفحات مختلف در رفت و برگشت باشد تا همه اطلاعات مربوط به هم را ببیند، پس ما دارای چند داشبورد هستیم نه یک داشبورد. هدف داشتن مهمترین اطلاعات به صورت آماده و بدون زحمت برای مخاطب است تا بتواند به سرعت به آنچه می خواهد دست پیدا کند.

آیا اطلاعات حتما باید در مرورگر وب ارائه شود؟ مرورگرهای وب شاید بهترین واسط برای نمایش داشبوردهای مدیریتی باشند؛ ولی تنها واسط قابل قبول نیستند و حتی ممکن است 10 سال دیگر بهترین واسط نیز نباشند.

آیا اطلاعات باید به صورت لحظه ای (Real-Time) به روز شوند؟ فقط در صورتی این حالت لازم است که هدف مورد نظر ما نیازمند داده های لحظه ای باشد. مثلا اگرکسی در حال مانیتور کردن ترافیک هوایی با استفاده از داشبورد است، باید بلافاصله از اتفاقات افتاده باخبر شود. ولی اگر کسی راجع به شدت یا افت فروش محصولات تصمیمات استراتژیک می گیرد، یک کپی از اطلاعات شب گذشته یا دورتر نیز قابل استفاده است.

داشبوردهای مدیریتی برای نظارت به اطلاعات، با یک نگاه استفاده می شوند

با اینکه تقریبا هر نوع اطلاعاتی می تواند بر روی یک داشبورد قرار بگیرد، همه این اطلاعات دارای یک خصوصیت مشترک بین همه این اطلاعات وجود دارد. آنها خلاصه کلی از داده ها را نمایش می دهند. چرا که مخاطب داشبورد نمی تواند به سرعت تمام جزئیات را نظارت کند. داشبورد مدیریتی باید به سرعت نقاطی را برجسته (Highlight) کند که نیاز به توجه دارند یا باید کاری بر اساس آن انجام داد. ولی نیازی نیست همه جزئیات آن نقاط در داشبورد نمایش داده شود. بلکه باید بستری فراهم شود تا مخاطب به سادگی بتواند به جزئیات دسترسی پیدا کند.


موارد فوق ضروریات داشبوردهای مدیریتی هستند. حال به برخی خصوصیات که داشبوردها را موثرتر می کنند اشاره می کنیم:

داشبوردها اطلاعات را توسط چارت ها (گراف ها)ی کوچک، مختصر، صریح و ساده ارائه می کنند

داشبوردها به ابزارهایی نیاز دارند که پیام خود را با شفافیت تمام و بدون اینکه فضای زیادی را اشغال کنند به مخاطب برسانند؛ تا مجموعه چارت ها در فضای کم موجود در یک صفحه، جای بگیرند. اگر چیزی شبیه به گیج سوخت، چراغ راهنما یا دماسنج این نیازها را به بهترین نحو مرتفع می کند، بهتر است از آن استفاده کنیم. ولی اگر چارت دیگری دهتر پاسخگوی شرایط فوق است، می بایست از آن استفاده نماییم. اصرار روی صفحه زیبا شبیه به داشبورد خودرو، در شرایطی که چارت های دیگر بازدهی بهتری دارند، تاثیر معکوس روی مخاطب می گذارد.

قربانی کردن یک ارتباط موثر بین داشبورد و مخاطب به خاطر استفاده از یک تصویر زیبا یک اشتباه رایج در شرکت های نرم افزاری است.

یک اصطلاح در طراحی به نام (Skeuomorph) وجود دارد که به معنی استفاده از اشیاء قدیمی و شناخته شده برای مردم در زمینه های دیگر است. مثلا استفاده از چراغ راهنما با سه رنگ سبز، زرد و قرمز برای نمایش KPI ها. متاسفانه اکثر داشبوردهای موجود دارای یک گالری کامل از این اشیاء هستند. صرفه نظر از این واقعیت، این نوع طراحی همیشه هم بد نیست. هست زمان هایی که استفاده از اشیاء شناخته شده بر آیتم های جدید غلبه می کند.

یکی از دلایل مطرح شده برای اینکه داشبوردهای مدیریتی را شبیه به داشبورد خودرو طراحی می کنند، ساده کردن داشبورد برای بیننده آن است. این کاملا درست است که با شناختی تقریبا همه ما از نحوه خواندن داشبورد خودرو داریم، به سادگی می توانیم گیج ها و دماسنج های داشبورد مدیریتی را نیز درک کنیم. ولی این در حالتی قابل قبول است که با گرفتن چارت های جدید قوی تر و پربارتر، زمان طولانی (روزها یا ساعت ها) از مخاطب می گرفت. که در اکثر موارد چنین نیست. در حقیقت ابزارهای متنوعی وجود دارند که اطلاعات را بسیار بهتر از یک گیج سوخت یا موارد مشابه ارائه می کنند و بیننده در کمتر از یک دقیقه یاد می گیرد که چطور آن را بخواند. چند ثانیه برای یادگیری هزینه ناچیزی است برای جایگزین کردن یک چارت بهتر، کوچکتر و پربارتر.

داشبورد مدیریتی باید سفارشی طراحی شود

محتوای داشبورد باید به طور خاص برای یک فرد، یک گروه، یک سازمان یا یک هدف طراحی شده باشد. در غیر این صورت به هدف اصلی خود نخواهد رسید.

جمع بندی

داشبورد مدیریتی یک نوع نمایش است. یک روش ارائه اطلاعات است. نه یک نوع خاص اطلاعات یا یا تکنولوژی یا نرم افزار. اگر این تفاوت را در ذهن خود نگه داریم، می توانیم تمرکز خود را روی مسائل واقعا مهم حفظ کنیم.

منابع و مراجع:

طراحی داشبوردهای مدیریتی (ویرایش دوم) نوشته استفان فیو

چرا شرکت ها به هوش تجاری نیاز دارند

در دهه های گذشته، شرکت ها هزینه های بسیاری برای پیاده سازی سیستم های برنامه ریزی منابع سازمانی (ERP)، سامانه های ارتباط با مشتری (CRM) و ابزارهای تجمیع داده ها (Data Warehousing) متحمل شده اند. این کار حجم عظیمی از داده ها را در پایگاه های داده آنها محصور کرده است. اکنون صاحبان کسب و کار با اعمال فشار به واحد فناوری اطلاعات (IT) از آنها می خواهند که این اطلاعات را از بند آن سیستم ها رها سازند تا برای مدیران قابل استفاده باشد.
چرا شرکت ها به هوش تجاری نیاز دارند
منبع تصویر: ArticlesBase

ما به اطلاعات نیاز داریم، ولی هرچه داریم داده خام است

این سخن مدیرانی است که اغلب از این وضعیت شکایت می کنند. اگر فناوری اطلاعات یک کار را درست انجام داده باشد، آن امکان جمع آوری تمام داده های موجود و قابل تصور است. از داده های نوشته شده روی کاغذ یا تایپ شده در کامپیوتر گرفته تا تصاویر و امضاها و ... ما امروزه حتی صدا و تصویر را هم ضبط و آرشیو می کنیم.

زمانی مدیر یک شرکت بین المللی به من گفت:

"داده ها دارند از چشم و گوش من بیرون می زنند. من نمی دونم چطور از آنها بهره برداری کنم."

راهکارهای مقطعی سال هاست که وجود دارند، من واژه "مقطعی" را به کار می برم چون این راهکارها فقط بخشی از مشکل را در یک مقطع زمانی حل می کنند؛ و فروشندگان این محصولات برچسب ابزار هوش تجاری (BI Tools) روی آن زده اند.

ویکی پدیا هوش تجاری را به مجموعه نرم افزارها و فناوری هایی اطلاق می کند که برای جمع آوری، دسترسی و تحلیل داده ها و اطلاعات عملیاتی سازمان مورد استفاده قرار می گیرند.

هدف ابزارهای هوش تجاری این است که هر کسی در حوزه اطلاعات خود بتواند تصمیمات بهتری اتخاذ کند. ولی متاسفانه مشکلاتی در مورد ابزارهای هوش تجاری سنتی وجود دارد

هوش تجاری در ارتباط تنگاتنگ با گزارش گیری است؛ و معمولا افراد معدودی در سازمان هستند که توانایی و دسترسی ساخت گزارش ها را دارند. این افراد بعضا از این "قدرت کنترل" برای تثبیت جایگاه خود و یا سوء استفاده از دیگران استفاده می کنند. از آن مهمتر، تخصص های این چنینی اگرچه تضمین و امنیت شغلی برای آن افراد ایجاد می کند؛ ولی کل سازمان را دچار نارضایتی از ابزارهای خریداری شده می کند و این باعث می شود که از آن فاصله بگیرند و دیگر روی آن سرمایه گذاری نکنند.

شکست ابزارهای هوش تجاری بر پایه دو چیز استوار است: یکی اینکه بخش های مختلف کسب و کار بین نیازهای خود و ابزارها، رابطه درستی برقرار نمی کنند، دیگری اینکه بخش فناوری اطلاعات، سوالات صحیح را از آنها نمی پرسد.

وی.آر. سریوستان، معاون جنوب آسیا در شرکت Business Objects می گوید:

"نسل های قبلی هوش تجاری ارزش مدیریت و تحلیل مفهومی از سرمایه اطلاعاتی هر سازمان را درک نکرده بودند. ولی این نقص هم در بعد تکنولوژی هم بعد کسب و کار در حال برطرف شدن است. بلوغ این دو بعد منجر به تبدیل هوش تجاری به یک فرآیند کلیدی در کسب و کارهای امروزی شده است."

آرزوهای ما در هوش تجاری:

سوگانتی شیوکومار (Suganthi Shivkumar) معتقد است که مدیران کسب و کار ابزاری می خواهند که اشراف آنها را نسبت به طبیعت پویای بازار جهانی افزایش داده و به مدیران در شناسایی نقاط سودآوری کمک کند. آنها از IT انتظار دارند که اطلاعاتی را که در تله سیستم های عملیاتی موجود در سازمان قفل شده اند، رها کند.

"امروزه نهادهای نظارتی و جو کسب و کار بسیار بی رحمانه عمل می کنند، به طوری که هرگونه انحراف از انتظار یا مغایرت مالی ممکن است به عنوان تخلف یا سوء مدیریت تعبیر شود. این مساله شرکت ها را مجبور کرده که دقت بسیار زیادی در برنامه ریزی و فرآیندهای گزارش دهی به کار ببرند. ایجاد گزارش های دقیق و مطمئن از فاکتورهای بسیار مهم انتخاب نوع ابزار هوش تجاری به شمار می رود."

داشتن یک نسخه واحد از واقعیت نیز به همان اندازه مهم است. در نهایت همه سازمان ها می خواهند تصویر واضحی از عملکرد خود داشته باشند. این تصویر شامل پیش بینی دقیق تقاضا، درآمد و هزینه ها جهت استقرار بهینه منابع و سرمایه گذاری روی فرصت ها خواهد بود.

ظهور هوش تجاری به عنوان یک ابتکار استراتژیک در لیست اولویت های سرمایه گذاری شرکت ها قرار گرفته است، اما به دلیل تنوع و بعضا اختلاف در اهداف میانی سازمان (اهداف دپارتمان های مختلف)، ممکن است به سادگی اهداف کلان سازمان از دید خارج شده و به سمت اجرای ابزارهای هوش تجاری (معمولا با خریداری ابزارهای آماده از شرکت ها) برای رفع آن نیازهای میانی حرکت کنیم. نتیجه خالص این استراتژی، گسترش سیستم های نابرابر و ناهمخوان است که نه تنها با یکدیگر خوب ارتباط برقرار نمی کنند، بلکه مسائل را پیچیده تر نیز می کنند.

خبر خوب این است که با وجود ابزارهای هوش تجاری نه چندان کارآمد گذشته، مدیران و صاحبان کسب و کار هنوز معتقدند هوش تجاری نقش بسیار مهمی در بازار رقابتی امروز ایفا می کند. فشار رقابتی بازار جهانی، ادغام کننده ها و شرکت هایی که شرکت های کوچک تر را جذب می کنند، باعث می شوند تا شرکت ها دائما در حال تغییر ساختار و پیدا کردن روش های جدید سودآوری باشند. صاحبان کسب و کار نیاز به دیدگاهی عمیق دارند تا به آنها برای هدایت کسب و کار در این فضای آشفته کمک کند.

در دهه های گذشته، شرکت ها هزینه های بسیاری برای پیاده سازی سیستم های برنامه ریزی منابع سازمانی (ERP)، سامانه های ارتباط با مشتری (CRM) و ابزارهای تجمیع داده ها (Data Warehousing) متحمل شده اند. این کار حجم عظیمی از داده ها را در پایگاه های داده آنها محصور کرده است. اکنون صاحبان کسب و کار با اعمال فشار به واحد فناوری اطلاعات (IT) از آنها می خواهند که این اطلاعات را از بند آن سیستم ها رها سازند تا برای مدیران قابل استفاده باشد.

امروزه دیگر ساخت گزارش در زمان تعیین شده به تنهایی کافی نیست. بلکه دقت و یکپارچگی گزارش ها از اهمیت فوق العاده ای نسبت به گذشته برخوردار شده است.

چه کسی مسئول این تغییرات و کاستی هاست؟

پاسخ در حالت کلی ساده است: تغییر در نحوه انجام کارها

قبلا گفته شد که هوش تجاری به عنوان یک ابتکار استراتژیک ظهور کرده و اولیت سرمایه گذاری صاحبان کسب و کار است، اما به دلیل تنوع اهداف میانی سازمان با چالش هایی مواجه هستند. تجربه گذشته نشان می دهد که فناوری اطلاعات تلاش می کند تا ابزارها و سیستم ها را برای کل سازمان استاندارد و یکپارچه نماید. امروزه همه کاربران کسب و کار، نه فقط مدیران، اطلاعات مورد نیازشان را در لحظه می خواهند. و دیگر منتظر واحد فناوری اطلاعات نمی مانند تا اطلاعات را به آنها ارائه کند. همچنین نیاز به ابزارهای انعطاف پذیر و ساده دارند که به نرم افزارهای روزمره آنها (مانند Microsoft Office ) شبیه باشد. به علاوه می خواهند که یکپارچگی اطلاعات حفظ شود. کاربران کسب و کار به راهکارها و ابزارهایی نیاز دارند که نه تنها ارائه اطلاعات می کنند، بلکه مدیریت و تولید برخی اطلاعات را نیز انجام می دهند. و این کار را با تجمیع و مرتبط نمودن اطلاعات سیستم های مختلف موجود انجام می دهند. یعنی می خواهند اطلاعات عملیاتی کسب و کار را به اطلاعات مالی آن وصل نموده و چشم انداز جدیدی نسبت به کسب و کار ایجاد کنند.

ریسک شکست BI را به حداقل برسانید

پیتر دراکر (Peter Drucker) نویسنده و متخصص مدیریت کسب و کار می گوید:

هیچ چیزی بدتر از این نیست که یک کار اشتباه را به خوبی انجام دهید

چرا باید BI شکست بخورد؟ چرا طراحی و پیاده سازی BI بر اساس نیاز پرسنل دپارتمان های مختلف اشتباه است، چرا باید BI بر اساس نیاز و اهداف کلان سازمان طراحی و پیاده شود؟

چون معمولا پرسنل برنامه ریزی های شرکت را نمی فهمند یا از عمکرد آن دید واضحی ندارند. به این دلیل که نمی شود روی پرسنل برای آن بخش از استراتژی که مربوط به آنهاست حساب کرد، یا به اطلاعاتی که ارائه می دهند استناد نمود و تصمیمات مفید اتخاذ کرد.

یکی از بزرگترین راه های شکست هوش تجاری، نحوه پیاده سازی آن در سازمان است. شروع پیاده سازی BI در یک دپارتمان خاص از سازمان باعث می شود سطح هوش تجاری در سطح آن دپارتمان تعریف شود. نتیجه پیاده سازی ابزارهایی است که فقط نیازهای آن بخش از سازمان را مرتفع می کند. متاسفانه عدم یکپارچگی این ابزارها در کل سازمان موجب می شود که تاثیرگذاری آن محدود و بعضا در جهتی غیر از اهداف کلان سازمان باشد.

آیا اخیرا راهنمای یک ابزار هوش تجاری را مطالعه نموده اید، آنها اکثرا برای کاربر ساده ساخته نشده اند، آنها برای کاربران حرفه ای ساخته شده اند که در نقش نگهبان و دروازه اطلاعات حضور خواهند داشت. نتیجه داشتن ابزاری است که وسعت کاربران بسیار کمی دارد و این یعنی شکست.

ابزارهای هوش تجاری نباید محدود به کسانی باشد که از مهارت های فنی خاصی برخوردار هستند، برای بهینه کردن بازدهی هوش تجاری، همه پرسنل سازمان باید بتوانند به اطلاعات مربوط به خود به سادگی و به سرعت دسترسی پیدا کنند. و بر اساس آن در حوزه عملکرد خود تصمیم گیری نمایند.

هوش تجاری دیگر فقط گزارش گیری نیست، بلکه محتوای درون گزارش است. همانطور که عملکرد کسب و کارها دائما در حال تغییر است، ابزارهای هوش تجاری نیز باید از "گزارش محور" به "اطلاعات محور" تکامل پیدا کنند تا بتوانند چیزی ارائه کنند که با ایجاد دید عمیق در مدیران نسبت به کسب و کار خود، عملکرد بهتری داشته باشند.

بنابراین همه سازمان باید احساس کنند که هوش تجاری بازدهی را بهینه می کند. به وسیله هوش تجاری شما با گذشته ، حال و آینده ارتباط برقرار می کنید و به شما نگرش عمیقی از کسب و کارتان می دهد که منجر به ایجاد مزیت های رقابتی واقعی در کسب و کار شما می شود.

تنها راه موفقیت هوش تجاری تمرکز روی تصویر کلی سازمان است. مدیریت، تولید و ارائه یکپارچه اطلاعات، و امکان آنالیز و هدف گذاری مجدد برای کاربران. فقط در این حالت می توان برای کل سازمان یک استاندارد تعریف و استفاده نمود.

آینده هوش تجاری

روند حرکت نرم افزارها نشان می دهد که نرم افزار به عنوان سرویس (SaaS) و هوش تجاری از اهمیت بالایی برخوردار خواهند بود. به علاوه، اضافه کردن جستجو و تعامل با دنیای وب امکاناتی جدیدی هستند که تولیدکنندگان نرم افزار نام آن را هوش تجاری 2 نهاده اند.

به عنوان نمونه در شهرهای سروستان، در اتاق های اورژانس پزشکان می توانند از طریق ابزارهای هوش تجاری به اطلاعاتی راجع به تعداد مسمویت های غذایی در 24 ساعت گذشته، موقعیت مسمومیت و علل اصلی آن دست پیدا کنند. دسترسی آنلاین به اطلاعات مطمئن می تواند به سیستم درمانی کمک کند تا از شیوع این گونه بیماری ها جلوگیری کنند.

شرکت ها نیز به دنبال ابزارهای همه جانبه مانند ابزارهای پیام رسانی که در کنار داشبوردهای فروش برای بحث در مورد علل فروش کم شرکت نسبت به اهداف قرار داده شده اند تا سرعت پیشروی و طی مراحل بعدی کار را تسهیل نمایند.

تصور کنید می توانید از ابزارهای هوش تجاری برای داده های آینده استفاده نمایید. این در واقع چیزی است که مدیران کسب و کار می خواهند. توانایی آنالیز داده ها و اجرای "اگر...آنوقت" یا "What if" روی داده های آنلاین یا آینده. بدون اینکه منتظر گذشت پریود های زمانی مختلف باشند. این یعنی تصمیم گیری در زمان مناسب، در زمینه درست و در جایگاه ایده آل.

توصیه نهایی

آندریاس بیترر، معاون تحقیقاتی موسسه گارتنر معتقد است که هوش تجاری باید یک فرآیند دائمی و همیشگی باشد تا مفید واقع شود. پس به آن به عنوان یک پروژه نگاه نکنید.

تعداد کمی از سازمان ها استراتژی جامعی برای هوش تجاری دارند یا استانداردهای هوش تجاری را درست تعریف کرده اند. شرکت هایی که از تکنولوژی های هوش تجاری نابرابر یا ناهمخوان استفاده می کنند، با عواقب آن درگیر هستند. عواقبی چون هزینه های بالای پیاده سازی، نگهداری و آموزش، عدم یکپارچگی اطلاعات و پرسنل ناامید که در زمان مناسب به پاسخ سوالات خود نمی رسند.

با کاهش تعداد ابزارهای هوش تجاری، شرکت ها می توانند در هزینه ها صرفه جویی کنند، داده های کسب و کار خود را کنترل کرده و به آن اعتماد کنند. همچنین اطلاعات مورد نیاز پرسنل را در اختیار آنها قرار دهند. 

منابع و مراجع:


» چنانچه با خواندن این مقاله به موضوع هوش تجاری علاقه مند شدید، خواندن مطالب زیر را به شما پیشنهاد می کنیم:
مصورسازی داده کاوی
اشتباهات بزرگ در زمینه مصورسازی اطلاعات در فرآیند هوش تجاری در 20 سال گذشته داده ها با شما حرف می زنند !

داشبورد مدیریتی چیست؟

در سیستم های اطلاعات مدیریت، داشبورد ارائه گرافیکی مهم ترین اطلاعات مورد نیاز برای رسیدن به یک یا چند هدف مشخص است؛ که در یک صفحه با دقت و نظم چیده شده اند، تا مدیران بتوانند با یک نگاه وضعیت موجود را نظارت کنند.

داشبورد معمولا از مجموعه ای از عناصر گرافیکی تشکیل شده است و قادر به پیوستن به منابع متنوع می باشد، یعنی اطلاعات را از بانک های اطلاعاتی موجود در سازمان استخراج کرده و به صورت یکپارچه در یک صفحه، نمایش می دهد.داشبورد می تواند برای تمامی بخش های سازمان در نظر گرفته شود، مثل: منابع انسانی، استخدام، فروش، عملیات، امنیت، فناوری اطلاعات، مدیریت پروژه، مدیریت ارتباط با مشتری و غیره.

داشبوردهای مدیریتی تا حدودی شبیه داشبورد اتومبیل هستند که میزان کیلومتر طی شده، دمای آب رادیاتور، میزان بنزین باقی مانده، سرعت، وضعیت ایمنی و... را در یک پنل کوچک، جلوی چشم راننده ارائه می دهد، همچنین مدیران می توانند، میزان فروش در لحظه، میزان کار پرسنل، سود واقعی و هزینه های جاری و هر اطلاعات دیگری که در مورد شرکت خود نیاز دارند را در یک صفحه در قالب تصویر و نمودارهای مختلف مشاهده کنند.

چیزی که در بین داشبورد مدیریتی و داشبورد خودرو مشترک است این است که در هر دو شاخص های عملکردی کلیدی که برای کاربر حیاتی است را نمایش می دهند. سازماندهی و ارائه اطلاعات را به عهده دارند و باعث می شوند اطلاعات آسان خوانده و مشاهده شوند.

داشبورد مدیریتی در مقایسه با داشبورد اتومبیل
داشبورد مدیریتی
داشبورد اتومبیل در مقایسه با داشبورد مدیریتی
داشبورد اتومبیل

در تعریف کلی، داشبورد یک صفحه نمایش اطلاعات است که در یک دسترسی سریع به شما در مورد آنچه در سازمان اتفاق می افتد، آگاهی کامل می دهد.

داشبورد هنگامی که درست طراحی شده باشد می تواند ابزاری قدرتمند و منحصر به فرد برای نظارت بر عملکرد سازمان در یک نگاه باشد. اطلاعات مربوط به زمان گذشته و حال را گردآوری می کند، امکان پیش بینی آینده را فراهم می سازد و اطلاعات مورد نیاز مدیران را در اختیار آنها قرار می دهد، دسترسی به اطلاعات کسب و کار را آسان می کند و اغلب بهترین راه برای به دست آوردن بینش به عملیات و عملکرد سازمان است. با استفاده از داشبورد، مدیران و مدیران ارشد سازمان ها می توانند به سادگی در یک محیط پویا و ساده، بر شاخص های عملکردی سازمان، بخش یا واحد خود نظارت کامل و به روز داشته باشند.

آیا داشبورد همان گزارش ساز است؟

اغلب برداشتی که از داشبورد می شود این است که همان نرم افزار گزارش ساز است، در صورتی که این دو ماهیت متفاوتی داشته و اصلاً قابل مقایسه با یکدیگر نیستند. زیرا هر کدام کاربردهای مختلفی دارند، داشبورد روشی است برای ارائه تصویری از اطلاعات که یک دید کلی به مخاطب داده و می توان بر مبنای آن تصمیم گیری کرد، اما گزارش سازها نرم افزارهایی هستند برای تهیه و طراحی گزارش در سطوح مختلف. گزارش ساز یک نرم افزار و یک ابزار است ولی داشبورد یک روش ارائه اطلاعات است، پس این دو قابل مقایسه با هم نمی باشند.

تفاوت داشبورد با گزارش های سنتی:

جهت بررسی تفاوت های داشبورد با گزارش های سنتی که غالباً با ابزارهایی مثل گزارش ساز تهیه می شوند ویژگی های هر یک از آنها را مورد بررسی قرار می دهیم و به مقایسه آنها می پردازیم. داشبورد و گزارش های سنتی برای تعامل داده ها و اطلاعات مورد استفاده قرار می گیرند. اما تفاوت های زیادی بین آنها وجود دارد.

داشبورد مدیریتی ارائه تصویری از اطلاعات مهم مورد نیاز است برای رسیدن به یک یا چند هدف که بر روی صفحه نمایش کامپیوتر نشان داده می شود و در یک نگاه بر تمامی امور نظارت کرد.

گزارش های سنتی که غالباً با ابزارهایی مثل گزارش ساز ساخته می شوند. ارائه دهنده گزارش هایی هستند با اطلاعات و جزئیات بیشتر، که برای بررسی نکات عمیق و رسیدن به جزئیات کار مورد استفاده قرار می گیرند.

داشبورد مدیریتی در مقایسه با گزارش های سنتی
داشبورد مدیریتی

ویژگی های اصلی داشبورد مدیریتی

  1. دسترسی به اطلاعات حیاتی کسب و کار
  2. ساده بودن و درک سریع بصری
  3. برجسته سازی (highlight) نقاط کلیدی مانند ماکزیمم، مینیمم، خارج از رنج و بحرانی
  4. حذف جزئیات تا حد امکان
گزارش های سنتی در مقایسه با داشبورد مدیریتی
گزارش های سنتی

ویژگی های اصلی گزارش های سنتی

  1. نمایش جزئیات بیشتر در مورد موضوع مورد نظر
  2. مستند سازی و بایگانی نمودن اطلاعات
  3. دسترسی به اطلاعات ��یشتر و دقیق تر

داشبوردها بر KPI ها و موارد خاص تمرکز می کنند و اطلاعات مورد نیاز ما را در قالب نمودار و اجزای گرافیکی در اختیارمان قرار می دهند، اما به این معنی نیست که در داشبورد جدول وجود ندارد. با داشبورد سریع و ساده به اطلاعات مورد نیازمان دسترسی پیدا می کنیم و با یک نگاه کلی می توانیم آنها را درک کنیم. هدف ما از استفاده داشبورد دیدن تصویری از اطلاعات جهت تصمیم گیری برای رسیدن به اهداف در کمترین زمان است، اما برای دیدن جزئیات بیشتر در مورد یک موضوع مورد نظر، باید به گزارش های سنتی رجوع کرد، گزارش های سنتی عمق اطلاعات را نشان داده و نیاز به توجه و دقت عمیق تری دارند و عموماً ترکیبی از اعداد و جداول هستند اما، وجود نمودار در این گزارش ها موضوع بعیدی نیست.

داشبورد مدیریتی در مقایسه با گزارش های سنتی
داشبورد مدیریتی
گزارش های سنتی در مقایسه با داشبورد مدیریتی
گزارش های سنتی

یکی از مهم ترین خصوصیات داشبورد مصور سازی اطلاعات است و یکی از مهم ترین خصوصیات گزارش های سنتی بررسی جزئیات بیشتر اطلاعات در سطوح مختلف سازمان است.

جمع بندی

داشبورد ها در تجزیه و تحلیل کردن داده ها و ارائه اطلاعات جهت رسیدن به اهداف کسب و کار، بسیار کارآمد هستند. با داشبورد، اتفاق های افتاده در سازمان را در کمترین زمان می توان نظارت کرد و بر اساس آن تصمیمات موثری اتخاذ کرد. اما بررسی کردن گزارش های سنتی به زمان بیشتری نیاز دارد. در نتیجه گزارش های سنتی برای نظارت سریع و تصمیم گیری مورد استفاده قرار نمی گیرید، بلکه برای دیدن جزئیات بیشتر کارها و بررسی های جزئی تر قابل استفاده می باشند.


» استفاده رایگان از سرویس داشبورد مدیریتی                                    » خرید نرم افزار داشبورد مدیریتی